Zgrzytanie i zaciskanie zębów

Bruksizm ma zwykle podłoże wieloczynnikowe, w tym stres i sen. Można natomiast skutecznie zmniejszyć napięcie, ból i skutki uboczne oraz nauczyć się kontrolować zaciskanie w ciągu dnia.

Według międzynarodowego konsensusu u zdrowych osób bruksizm to zachowanie, a nie choroba, więc celem nie jest „wyłączenie” go na zawsze, tylko ograniczenie jego skutków: bólu mięśni, bólów głowy i ścierania zębów.

Bardzo często tak. Napięciowe bóle głowy związane z mięśniami skroniowymi i karkiem dobrze reagują na terapię manualną i ćwiczenia.

Gdy ból głowy jest w skroniach i nasila się przy żuciu albo zaciskaniu, według klasyfikacji ICHD-3 to tzw. ból głowy przypisany zaburzeniom skroniowo-żuchwowym, który zwykle słabnie, gdy uda się opanować problem ze szczęką. Migrenę diagnozuje i leczy neurolog, a fizjoterapia może być uzupełnieniem.

Może tak być, ale nie musi. Poranny ból mięśni szczęki lub skroni, który mija w ciągu dnia, należy do klinicznych kryteriów bruksizmu sennego. Przeciążone mięśnie bolą jak po treningu. Rzadziej przyczyną jest pozycja snu z uciskiem na żuchwę albo zaburzenia oddychania w czasie snu.

Zapytaj domowników, czy słyszą zgrzytanie, i sprawdź w lustrze, czy na bokach języka nie ma odcisków zębów.

Kiedy pilnie: Głośne chrapanie, przerwy w oddychaniu albo duża senność w dzień to sygnał, żeby porozmawiać z lekarzem o bezdechu sennym.

Tak, w nomenklaturze to bruksizm w czuwaniu, ale przede wszystkim nawyk, a nie choroba. Dotyczy ok. 1 na 4 osoby. Dużo takich nawyków wiąże się jednak z wyraźnie większym ryzykiem bólu szczęki: w kwestionariuszu DC/TMD najwyższy przedział wyników występuje ok. 17 razy częściej u osób z przewlekłym bólem.

Naucz się pozycji spoczynkowej: usta zamknięte, zęby rozsunięte, język swobodnie przy podniebieniu, szczęka luźna. Pomagają przypomnienia w telefonie, bo w badaniach sama świadomość nawyku go zmniejszała.

Nie na pewno. Starte, płaskie krawędzie i ukruszenia często wynikają ze zgrzytania. Zęby niszczą też jednak kwasy: napoje gazowane, soki, cytrusy, częste wymioty i refluks. Szkliwo wygląda wtedy inaczej, jest gładkie i „wypłukane”. Często obie przyczyny działają razem, a bruksizm senny i refluks dodatkowo występują razem częściej, niż wynikałoby to z przypadku.

Stomatolog rozróżni rodzaj starcia. Szyna chroni zęby, ale przegląd Cochrane nie potwierdził, że zmniejsza samo zgrzytanie.

Możliwe. To znany, choć niezbyt częsty skutek uboczny niektórych leków przeciwdepresyjnych (SSRI, SNRI). Pojawia się zwykle w ciągu kilku tygodni od rozpoczęcia leczenia albo zwiększenia dawki, średnio po 2–4 miesiącach, i zwykle jest odwracalny.

Nie odstawiaj leku na własną rękę. Powiedz o objawach lekarzowi prowadzącemu, bo często pomaga zmiana dawki, pory przyjmowania albo leku. Do tego czasu fizjoterapia zmniejsza przeciążenie mięśni, a szyna chroni zęby.

Często tak. W badaniu 13 tys. Europejczyków osoby z bezdechem sennym miały ok. 1,8 razy wyższe szanse na bruksizm senny, a głośno chrapiące ok. 1,4 razy wyższe. Epizody zgrzytania zaczynają się od krótkich mikrowybudzeń, a zaburzenia oddychania właśnie takie wybudzenia wywołują.

Bezdech senny to jednak ważniejszy problem niż samo zgrzytanie. Wpływa na serce, ciśnienie i koncentrację.

Kiedy pilnie: Przy przerwach w oddychaniu, porannych bólach głowy i dużej senności w dzień porozmawiaj z lekarzem o badaniu snu.

Zwykle nie. Zgrzytanie u dzieci jest częste: w badaniach dotyczy ok. 14–19% dzieci, a z wiekiem występuje coraz rzadziej i często mija samo. Obserwuj dziecko i zadbaj o spokojny rytuał przed snem. Nie budź go z powodu samego zgrzytania.

Kiedy pilnie: Pokaż dziecko stomatologowi dziecięcemu, gdy skarży się rano na ból szczęki lub głowy albo zęby wyraźnie się ścierają. Przy głośnym chrapaniu, oddychaniu przez usta, przerwach w oddychaniu albo niewyspaniu w dzień idźcie do pediatry lub laryngologa.

W badaniach z placebo toksyna botulinowa zmniejszała aktywność mięśni żucia w czasie snu. To realny efekt, ale czasowy, więc zabieg trzeba powtarzać. Nie zmienia też przyczyn, takich jak stres, nawyki dzienne, sen czy refluks.

To zabieg medyczny, który kwalifikuje i wykonuje lekarz lub stomatolog. Dobrze sprawdza się jako jedna z opcji przy nasilonym bruksizmie, a nie jako pierwszy krok.