Terapia stawu skroniowo-żuchwowego

Nie zawsze. Jeśli nie towarzyszy im ból ani ograniczenie ruchu, często wystarczy obserwacja i korekta nawyków. Warto jednak sprawdzić, skąd się biorą.

Dla spokoju: klik bez bólu i blokowania to najczęściej krążek z repozycją, który ma ok. 1 na 4 dorosłych. W rezonansie przesunięty krążek ma też ok. 1/3 osób bez żadnych dolegliwości, a w 15-letniej obserwacji 91% stawów się nie zmieniło. Warto się zbadać, gdy trzaskom towarzyszy ból, żuchwa się zacina albo klik nagle znika i jednocześnie trudniej otworzyć usta.

Bez badania nie da się tego potwierdzić, ale najczęściej przyczyną jest krążek stawowy, który przesunął się i nie wraca na miejsce (tzw. blokada zamknięta). Typowa historia: przez jakiś czas był klik, potem klik zniknął, a otwieranie ust się ograniczyło, często z odchyleniem żuchwy w jedną stronę.

Rokowanie jest lepsze, niż wiele osób się spodziewa. W obserwacji pacjentów nieleczonych po 2,5 roku 43% nie miało już objawów, a kolejne 33% miało ich wyraźnie mniej. Terapia może ten proces przyspieszyć. Rzadziej otwieranie ogranicza silny skurcz mięśni albo stan zapalny.

Kiedy pilnie: Gdy ograniczenie pojawiło się nagle i jest bardzo duże albo narasta z dnia na dzień, gdy towarzyszy mu gorączka lub obrzęk, gdy było po urazie, albo gdy masz mniej niż 25 lat i otwierasz usta na mniej niż 2 palce. Wtedy najpierw stomatolog lub chirurg szczękowy.

Gdy żuchwa na chwilę „przeskakuje” przy szerokim ziewnięciu, a potem sama wraca, najczęściej chodzi o nadmierną ruchomość stawu (podwichnięcie). Główka stawowa wysuwa się wtedy za daleko do przodu. Jeśli epizody się powtarzają, pokaż to stomatologowi lub chirurgowi szczękowemu, a przy ziewaniu podpieraj brodę dłonią.

Kiedy pilnie: Jeśli żuchwa utknęła w pozycji otwartej i nie wraca, jedź na SOR. Staw nastawia lekarz.

Chrzęst lub tarcie najczęściej wiąże się ze zmianami na powierzchniach stawowych (zmiany zwyrodnieniowe). Są częstsze z wiekiem i często zupełnie bezbolesne. Wiele osób ma je latami bez dolegliwości. Rzadziej przyczyną jest choroba zapalna stawów, np. reumatoidalne zapalenie stawów.

Pewność daje dopiero badanie obrazowe, np. tomografia stożkowa (CBCT). Jeśli staw nie boli, zwykle wystarczą obserwacja i rozsądne obciążanie: bez gryzienia bardzo twardych rzeczy i bez „strzelania” stawem.

Kiedy pilnie: Gdy chrzęstowi towarzyszy ból, obrzęk przed uchem, zmiana zgryzu albo masz chorobę zapalną stawów.

Na początku zwykle nie. Rozpoznanie bólu mięśni i stawu stawia się w badaniu klinicznym, a kryteria DC/TMD są tu bardzo trafne (czułość ok. 90%, swoistość ok. 98%). Obrazowanie ma sens, gdy jego wynik zmieni leczenie: przy blokadzie, która nie ustępuje, podejrzeniu zmian kostnych, po urazie albo przy sygnałach alarmowych.

Pamiętaj też, że rezonans pokazuje przesunięty krążek u ok. 1/3 osób bez żadnych objawów, więc sam obraz nie zawsze tłumaczy ból.

Nie musi. Lekkie zbaczanie zdarza się często i bywa bezobjawowe. Gdy żuchwa robi „esik” albo wyraźnie ucieka w jedną stronę, najczęściej wiąże się to z krążkiem stawowym albo nierówną pracą mięśni. Przyczynę ustala się w badaniu, a ćwiczenia kontroli ruchu żuchwy często ten ruch wyrównują.

Kiedy pilnie: Gdy zbaczaniu towarzyszy narastające ograniczenie otwierania albo nagła zmiana zgryzu.

Może. W metaanalizie badań ból w obrębie stawu skroniowo-żuchwowego miało ok. 19% osób wkrótce po urazie typu „smagnięcie biczem” i ok. 27% po kilku miesiącach, wobec ok. 6% w grupie bez urazu. Ból nie zmniejszał się z czasem, dlatego autorzy zalecają wczesną ocenę zamiast czekania.

Kiedy pilnie: Gdy ból pojawił się zaraz po uderzeniu w twarz albo zgryz się zmienił. Wtedy najpierw trzeba wykluczyć złamanie.

Czasem tak: w rękawiczkach, delikatnie i zawsze po wcześniejszym uprzedzeniu i Twojej zgodzie. Jeśli nie czujesz się z tym komfortowo, pracujemy inaczej.